Oznaczenia gatunków blach -
DX51D, DC01, S235JR, S350GD
Symbol gatunku blachy koduje przeznaczenie technologiczne wyrobu, sposób walcowania oraz gwarantowany poziom właściwości mechanicznych. W asortymencie blach cienkich, w zakresie grubości od 0,3 do 5 mm, zastosowanie mają cztery grupy oznaczeń pochodzące z odrębnych norm: EN 10346 dla wyrobów powlekanych ogniowo w sposób ciągły, EN 10130 dla wyrobów zimnowalcowanych do obróbki plastycznej, EN 10025-2 dla stali konstrukcyjnych ogólnego przeznaczenia oraz EN 10111 dla wyrobów gorącowalcowanych przeznaczonych do dalszej obróbki na zimno.
Znajomość zasad budowy symbolu pozwala zweryfikować, czy specyfikacja zakupowa odpowiada rzeczywistym wymaganiom wyrobu, oraz ocenić, czy przyjęty gatunek nie został dobrany z nadmiarem. Rozbieżność ujawnia się zwykle dopiero na etapie gięcia, tłoczenia albo eksploatacji gotowego elementu.
EN 10346
wyroby powlekane ogniowo: DX51D do DX57D oraz S220GD do S350GD
EN 10130
wyroby zimnowalcowane do obróbki plastycznej: DC01 do DC07
EN 10025-2
stale konstrukcyjne niestopowe: S235, S275, S355 z oznaczeniem udarności
EN 10111
wyroby gorącowalcowane do obróbki na zimno: DD11 do DD14
Budowa symbolu gatunku
Oznaczenia blach stalowych opierają się na dwóch odrębnych logikach. Wyroby przeznaczone do obróbki plastycznej opisuje symbol zaczynający się literą D, w którym kolejne znaki wskazują technologię walcowania i klasę tłoczności. Stale konstrukcyjne opisuje symbol zaczynający się literą S, w którym pierwszorzędną informacją jest wartość minimalnej granicy plastyczności.
| Element symbolu | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| D na pierwszej pozycji | wyrób płaski przeznaczony do obróbki plastycznej na zimno | DX51D, DC04, DD11 |
| X, C lub D na drugiej pozycji | sposób walcowania: X nieokreślony i pozostawiony w gestii producenta, C walcowanie na zimno, D walcowanie na gorąco | DX52D, DC01, DD13 |
| liczba dwucyfrowa | rosnąca zdolność materiału do odkształcania, powiązana z czystszym składem chemicznym | DX51D do DX57D, DC01 do DC07 |
| D na końcu symbolu | przeznaczenie do powlekania ogniowego w sposób ciągły | DX53D, S280GD |
| S z liczbą | stal konstrukcyjna o minimalnej umownej granicy plastyczności podanej w megapaskalach | S235, S350 |
| G po liczbie | wyrób płaski w grupie stali konstrukcyjnych powlekanych | S320GD |
| JR, J0, J2, K2 | wymagana energia łamania i temperatura badania udarności | S235JR, S355J2 |
Zasady oznaczania wg EN 10027-1 oraz norm wyrobu.
Wyroby powlekane ogniowo w sposób ciągły, EN 10346
Grupa gatunków DX obejmuje materiały przeznaczone do formowania na zimno z powłoką metaliczną nanoszoną w sposób ciągły. Kolejne liczby w symbolu odpowiadają rosnącej zdolności do odkształcania, czemu towarzyszy obniżenie i zawężenie zakresu granicy plastyczności. Dla gatunku DX51D norma nie specyfikuje granicy plastyczności, co oznacza brak gwarancji jej powtarzalności między dostawami.
| Gatunek | Re [MPa] | Rm [MPa] | A80 min. | Typowe przeznaczenie |
|---|---|---|---|---|
| DX51D | niespecyfikowane | 270-500 | 22% | gięcie, profilowanie, przetłoczenia płytkie |
| DX52D | 140-300 | 270-420 | 26% | profilowanie o większym stopniu odkształcenia |
| DX53D | 140-260 | 270-380 | 30% | tłoczenie głębokie |
| DX54D | 120-220 | 260-350 | 36% | wysokie wymagania tłoczności |
| DX56D | 120-180 | 260-350 | 39% | wytłoczki o złożonej geometrii |
| DX57D | 120-170 | 260-350 | 41% | wytłoczki o najwyższym stopniu odkształcenia |
Wartości wg EN 10346 w zestawieniu producenta wyrobów powlekanych.
Odrębną grupę w tej samej normie stanowią gatunki konstrukcyjne z powłoką metaliczną. Symbol S250GD oznacza stal konstrukcyjną o minimalnej granicy plastyczności 250 MPa, w postaci wyrobu płaskiego przeznaczonego do powlekania ogniowego. W tej grupie o doborze decyduje nośność przekroju, a nie tłoczność, dlatego wraz ze wzrostem granicy plastyczności maleje gwarantowane wydłużenie.
| Gatunek | Re min. [MPa] | Rm min. [MPa] | A80 min. |
|---|---|---|---|
| S220GD | 220 | 300 | 20% |
| S250GD | 250 | 300 | 19% |
| S280GD | 280 | 360 | 18% |
| S320GD | 320 | 390 | 17% |
| S350GD | 350 | 420 | 16% |
Wartości wg EN 10346 w zestawieniu producenta wyrobów powlekanych.
Gatunki konstrukcyjne z tej grupy znajdują zastosowanie w cienkościennych elementach nośnych: profilach zimnogiętych, płatwiach, kasetonach oraz konstrukcjach wsporczych instalacji fotowoltaicznych. Rodzaj i gramatura powłoki są w tej normie parametrem niezależnym od gatunku, dlatego specyfikacja materiału bez podania klasy powłoki pozostaje niepełna.
Wyroby zimnowalcowane do obróbki plastycznej, EN 10130
Grupa gatunków DC obejmuje wyroby zimnowalcowane bez powłoki metalicznej, o gładkiej powierzchni i wąskich tolerancjach grubości. Rosnąca liczba w symbolu odpowiada wyższej tłoczności i czystszemu składowi chemicznemu. Gatunek DC06 charakteryzuje zawartość węgla nieprzekraczająca 0,02 procent, co jest warunkiem uzyskania wysokich wartości współczynnika anizotropii.
| Gatunek | Re maks. [MPa] | Rm [MPa] | A80 min. | Typowe przeznaczenie |
|---|---|---|---|---|
| DC01 | 280 | 270-410 | 28% | gięcie, przetłaczanie, wywijanie |
| DC03 | 240 | 270-370 | 34% | tłoczenie głębokie |
| DC04 | 210 | 270-350 | 38% | wysokie wymagania tłoczności |
| DC05 | 180 | 270-330 | 40% | wytłoczki o dużym stopniu odkształcenia |
| DC06 | 180 | 270-350 | 38% | wytłoczki o złożonej geometrii, dodatkowo r90 min. 1,8 i n90 min. 0,22 |
Wartości dla stanu wygładzanego, grubość powyżej 0,7 mm, wg EN 10130 i katalogów producentów.
W zakresie tłoczności najniższej i średniej gatunki DC pokrywają się funkcjonalnie z gatunkami DX bez powłoki. Rozstrzygające pozostaje wykończenie powierzchni i sposób zabezpieczenia antykorozyjnego wyrobu końcowego, ponieważ blacha zimnowalcowana dostarczana jest jako materiał nieodporny na korozję, zabezpieczony wyłącznie olejem na czas transportu i składowania.
Stale konstrukcyjne ogólnego przeznaczenia, EN 10025-2
W symbolu S235JR litera S oznacza stal konstrukcyjną, liczba minimalną granicę plastyczności dla grubości do 16 mm, a oznaczenie literowe wymaganą udarność. Dla grubości poniżej 3 mm gatunek S235JR charakteryzuje wytrzymałość 360-510 MPa przy wydłużeniu minimum 26 procent, a gatunek S355J2 odpowiednio 510-680 MPa przy minimum 22 procent.
| Oznaczenie | Minimalna energia łamania | Temperatura badania |
|---|---|---|
| JR | 27 J | plus 20 stopni Celsjusza |
| J0 | 27 J | 0 stopni Celsjusza |
| J2 | 27 J | minus 20 stopni Celsjusza |
| K2 | 40 J | minus 20 stopni Celsjusza |
Wymagania wg EN 10025-2.
W asortymencie blach cienkich oznaczenie udarności ma znaczenie ograniczone. Norma przewiduje, że właściwości udarnościowe wyrobów w jakości JR potwierdza się wyłącznie wtedy, gdy zostało to wskazane w zamówieniu. Wymaganie badania udarności bez uzgodnienia go w chwili składania zamówienia prowadzi więc do rozbieżności między oczekiwaniem odbiorcy a zakresem dokumentu kontroli.
Wyroby gorącowalcowane do obróbki na zimno, EN 10111
Norma obejmuje wyroby gorącowalcowane przeznaczone do dalszego formowania na zimno, oznaczane od DD11 do DD14. Najszerzej stosowany gatunek DD11 charakteryzuje granica plastyczności w zakresie 170-360 MPa i wytrzymałość do 440 MPa, przy wydłużeniu A80 minimum 23 procent dla grubości poniżej 2 mm. Kolejne gatunki mają węższe zakresy granicy plastyczności i wyższe wymagane wydłużenie.
Materiał ten stosowany jest w burtach, ramach, obudowach oraz elementach maszyn rolniczych, czyli tam, gdzie decyduje podatność na formowanie, a nie nośność przekroju. Powierzchnia wyrobu gorącowalcowanego pozostaje przy tym pokryta zgorzeliną, chyba że materiał zamówiono w stanie trawionym i naolejonym.
Najczęstsze rozbieżności specyfikacyjne
W praktyce zaopatrzeniowej powtarza się kilka rozbieżności między treścią specyfikacji a rzeczywistym wymaganiem wyrobu.
1
Utożsamianie DX51D i DC01
Oba gatunki opisuje się jako materiały do gięcia, przy pominięciu zasadniczej różnicy, jaką jest obecność powłoki metalicznej. Ma to znaczenie rozstrzygające w wyrobach eksploatowanych bez dodatkowej ochrony antykorozyjnej.
2
Klasa tłoczności dobrana z nadmiarem
Zastosowanie gatunku DX54D w miejsce DX51D lub DC04 w miejsce DC01 podnosi koszt materiału i ogranicza jego dostępność, nie wnosząc korzyści w wyrobach giętych i profilowanych.
3
Traktowanie S235JR i DD11 jako zamienników
Pierwszy gatunek jest stalą konstrukcyjną o określonej granicy plastyczności i udarności, drugi materiałem przeznaczonym do obróbki plastycznej, w którym granica plastyczności podana jest jako zakres, a udarności się nie normuje.
4
Specyfikacja ograniczona do gatunku i grubości
Bez określenia klasy i rodzaju powłoki, wykończenia powierzchni oraz sposobu zabezpieczenia dostarczony materiał może odbiegać od oczekiwań technologicznych, mimo pełnej zgodności z zamówionym gatunkiem.
Weryfikację specyfikacji ułatwia znajomość zakresu, jaki obejmuje sam symbol gatunku. Klasę jakości powierzchni, tolerancje wymiarów i sposób zabezpieczenia opisują odrębne postanowienia norm wyrobu, co szerzej przedstawia opracowanie o wadach powierzchni blachy II gatunku. Zakres potwierdzenia właściwości mechanicznych zależy natomiast od rodzaju zamówionego dokumentu, który omawia materiał o dokumentach kontroli wg EN 10204. Charakterystykę materiału pozagatunkowego, w którym gatunek pozostaje zgodny z zamówieniem mimo odstępstw wykonawczych, przedstawia opracowanie o blasze II gatunku.
Dostępne gatunki stali, rodzaje powłok oraz formaty kręgów, taśm i arkuszy przedstawia oferta blach stalowych HEN-STOL.
Sprawdź jak możemy pomóc
Prześlij nam specyfikację materiału, z którego obecnie korzystasz: gatunek, grubość, szerokość, klasę i rodzaj powłoki, preferowaną formę dostawy oraz wielkość partii. Zweryfikujemy dostępność i przedstawimy najlepsze warunki, jakie możemy zaoferować. Jeżeli przyjęty gatunek okaże się dobrany z nadmiarem, wskażemy materiał odpowiadający rzeczywistym wymaganiom wyrobu.
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza symbol DX51D?
Litera D wskazuje wyrób płaski do obróbki plastycznej na zimno, litera X oznacza, że sposób walcowania nie jest określony i pozostaje w gestii producenta, liczba 51 opisuje najniższą w tej grupie klasę zdolności do odkształcania, a końcowa litera D przeznaczenie do powlekania ogniowego w sposób ciągły wg EN 10346.
Czym różni się DX51D od DC01?
DX51D to wyrób powlekany ogniowo wg EN 10346, czyli materiał z powłoką metaliczną nanoszoną w linii. DC01 to wyrób zimnowalcowany wg EN 10130, bez powłoki, o gładszej powierzchni i węższych tolerancjach grubości. Różnica przesądza o przydatności materiału w wyrobach eksploatowanych bez dodatkowej ochrony antykorozyjnej.
Który gatunek odpowiada tłoczeniu głębokiemu?
W grupie wyrobów powlekanych tłoczeniu głębokiemu odpowiada DX53D i gatunki wyższe, w grupie zimnowalcowanej DC03 i wyższe. O granicy przydatności decyduje geometria wytłoczki, a nie sama nazwa operacji, dlatego dobór klasy odnosi się do wymaganego stopnia odkształcenia oraz wartości A80 podanych dla gatunku.
Co oznaczają litery G i D w symbolu S350GD?
Litera S oznacza stal konstrukcyjną, liczba 350 minimalną umowną granicę plastyczności w megapaskalach, litera G wyrób płaski w grupie stali konstrukcyjnych powlekanych, a litera D przeznaczenie do powlekania ogniowego. Wytrzymałość minimalna tego gatunku wynosi 420 MPa, a wydłużenie A80 minimum 16 procent.
Czy S235JR i DD11 można stosować zamiennie?
Nie są to gatunki równoważne. S235JR jest stalą konstrukcyjną o minimalnej granicy plastyczności 235 MPa i normowanej udarności, DD11 wyrobem gorącowalcowanym do obróbki plastycznej, w którym granica plastyczności podana jest jako zakres 170-360 MPa, a udarności nie normuje się. Zamiana wymaga sprawdzenia wymagań konstrukcyjnych wyrobu.
Jakie dane poza gatunkiem powinna zawierać specyfikacja blachy?
Poza gatunkiem i wymiarami specyfikacja powinna wskazywać rodzaj i gramaturę powłoki, klasę jakości powierzchni, wykończenie i sposób zabezpieczenia, formę dostawy oraz wymagany dokument kontroli. Sam symbol gatunku nie rozstrzyga o żadnym z tych parametrów, mimo że przesądzają one o przydatności materiału w procesie.
Źródła
- PN-EN 10346, Wyroby płaskie stalowe powlekane ogniowo w sposób ciągły, warunki techniczne dostawy
- PN-EN 10130, Wyroby płaskie walcowane na zimno ze stali niskowęglowych do obróbki plastycznej na zimno, warunki techniczne dostawy
- PN-EN 10025-2, Wyroby walcowane na gorąco ze stali konstrukcyjnych, warunki techniczne dostawy stali niestopowych
- PN-EN 10111, Blachy i taśmy stalowe walcowane na gorąco w sposób ciągły ze stali niskowęglowych do obróbki plastycznej na zimno
- PN-EN 10027-1, Systemy oznaczania stali, znaki stali
- SSAB, Metal coated formable steels oraz metal coated structural steels wg EN 10346:2015
- ArcelorMittal, B10 Steels for cold forming, katalog wyrobów zimnowalcowanych
- Salzgitter Flachstahl, Mild non-alloy steels for direct cold forming wg EN 10111