Blacha na kanały wentylacyjne -
wymagania normowe i dobór materiału
Standardem materiałowym w produkcji przewodów wentylacyjnych pozostaje blacha ocynkowana w gatunku DX51D z powłoką Z275 według EN 10346, w grubościach od 0,5 do około 1,25 mm. Wybór ten nie wynika z przyzwyczajenia branży, lecz z trzech niezależnych wymagań: rozporządzenie w sprawie warunków technicznych wymaga materiału niepalnego, normy PN-EN 1507 i PN-EN 12237 wiążą grubość ścianki z wytrzymałością i klasą szczelności przewodu, a technologia produkcji kanałów wymaga materiału o powtarzalnej grubości i płaskości, podawanego z kręgu na linię w cyklu automatycznym.
Każde z tych wymagań osobno ogranicza pole wyboru. Razem sprowadzają je do wąskiego zakresu materiału, w którym różnice między dostawami stają się widoczne na linii produkcyjnej.
Normy, które opisują przewód wentylacyjny
Zestaw norm przedmiotowych jest rozłączny i łatwy do uporządkowania.
| Norma | Zakres |
|---|---|
| PN-EN 1505 | przewody i kształtki prostokątne z blachy, wymiary |
| PN-EN 1506 | przewody i kształtki okrągłe z blachy, wymiary |
| PN-EN 1507 | przewody prostokątne, wymagania wytrzymałości i szczelności |
| PN-EN 12237 | przewody okrągłe, wytrzymałość i szczelność sieci przewodów |
| PN-EN 15727 | wyposażenie techniczne sieci przewodów, klasyfikacja szczelności i badania |
| PN-EN 12599 | procedury badań i metody pomiarowe przy odbiorze instalacji |
Podział jest więc dwuwymiarowy: osobno wymiary, osobno wytrzymałość i szczelność, osobno komponenty sieci i osobno odbiór gotowej instalacji. Norma PN-EN 1507 zastąpiła wycofaną wcześniej normę krajową PN-B-76001.
Klasy szczelności i ich wpływ na materiał
Szczelność przewodu opisuje się przez dopuszczalny wskaźnik nieszczelności, wyrażony wzorem zawierającym ciśnienie próbne. Klasy oznaczane są literami od A do D, a każda kolejna oznacza wskaźnik około trzykrotnie niższy od poprzedniej.
| Klasa | Wskaźnik nieszczelności | Praktyczne zastosowanie |
|---|---|---|
| A | 0,027 × pt0,65 × 10-3 | najniższe wymagania, w przewodach zwykle niewystarczająca |
| B | 0,009 × pt0,65 × 10-3 | najczęściej stosowana w Polsce, traktowana jako poziom minimalny dla przewodów |
| C | 0,003 × pt0,65 × 10-3 | instalacje o podwyższonym ciśnieniu w sieci |
| D | 0,001 × pt0,65 × 10-3 | systemy specjalne i podwyższone wymagania higieniczne |
Klasa szczelności nie wynika bezpośrednio z grubości blachy, lecz z konstrukcji połączeń, rodzaju zamków, jakości uszczelnienia i sztywności ścianki. Grubość wchodzi do tego rachunku pośrednio: zbyt cienka ścianka odkształca się pod ciśnieniem roboczym, zamek przestaje przylegać równomiernie, a wynik próby szczelności pogarsza się mimo poprawnie wykonanego uszczelnienia.
Dlatego producenci kanałów przypisują grubości nie tylko do wymiaru przewodu, ale i do klasy ciśnienia, dla której przewód jest przeznaczony.
Typowe grubości blachy
Normy PN-EN 1507 i PN-EN 12237 określają wymagania wytrzymałościowe i szczelnościowe, a konkretne grubości wynikają z obliczeń wykonanych dla danej konstrukcji przewodu. Dlatego katalogi producentów różnią się w szczegółach, choć układają się w zbliżone przedziały.
| Wymiar przewodu | Typowa grubość blachy w katalogach producentów |
|---|---|
| przewód prostokątny, bok do 500 mm | 0,6 mm |
| przewód prostokątny, bok 501-1000 mm | 0,8 mm |
| przewód prostokątny, bok powyżej 1000 mm | 1,1 mm |
| przewód okrągły, średnica do 500 mm | 0,5 mm |
| przewód okrągły, średnica 560-800 mm | 0,7 mm |
| przewód okrągły, średnica 900-1800 mm | 0,9 mm |
Zestawienie ma charakter orientacyjny i pochodzi z katalogów producentów powołujących się na wymienione normy. Przy konkretnym projekcie obowiązuje grubość wynikająca z obliczeń dla zakładanej klasy ciśnienia i szczelności. Dla dostawcy blachy istotne jest to, że cały ten zakres mieści się w przedziale 0,5-1,25 mm, czyli w obszarze materiału cienkiego, w którym tolerancja grubości i płaskość mają wpływ na proces większy niż w blachach grubszych.
Wymagania budowlane i przeciwpożarowe
Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, reguluje tę kwestię w dwóch paragrafach.
Paragraf 267 wymaga, aby przewody wentylacyjne były wykonane z materiałów niepalnych. Palne izolacje cieplne i akustyczne oraz inne palne okładziny mogą być stosowane wyłącznie na zewnętrznej powierzchni przewodu, pod warunkiem że nie ułatwiają rozprzestrzeniania ognia. Przepis określa też odległość nieizolowanych przewodów od materiałów palnych na co najmniej 0,5 m oraz wymagania wobec elastycznych elementów łączących, które mają być trudno zapalne, o długości nieprzekraczającej 4 m, a przy podłączeniu do wentylatorów 0,25 m. Odrębne zasady dotyczą budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz wielorodzinnych.
Paragraf 268 reguluje przejścia przewodów przez przegrody i zastosowanie klap przeciwpożarowych. Na przejściach przez elementy oddzielenia przeciwpożarowego wymagane są klapy o klasie odporności ogniowej odpowiadającej klasie tego elementu, a w strefach objętych instalacją sygnalizacji pożaru uruchamiane automatycznie przez tę instalację. Przejścia muszą umożliwiać kompensację wydłużeń termicznych, a zakotwienia wykonuje się z materiałów niepalnych.
Wymóg niepalności materiału przewodu przesądza o zastosowaniu stali i wyklucza rozwiązania alternatywne w większości obiektów użyteczności publicznej i przemysłowych.
Dlaczego DX51D z powłoką Z275
DX51D to gatunek stali niskowęglowej przeznaczonej do formowania na zimno, objęty normą EN 10346, o wydłużeniu A80 na poziomie minimum 22 procent. Ta wartość ma bezpośrednie przełożenie na proces: blacha musi znieść zaginanie zamków, profilowanie przetłoczeń usztywniających i formowanie kształtek bez pęknięć na zewnętrznym promieniu gięcia.
Powłoka Z275 oznacza 275 g/m2 cynku liczone łącznie dla obu stron, czyli około 20 µm na stronę. W warunkach wnętrza budynku, przy kategorii korozyjności C1 lub C2, daje to trwałość wykraczającą poza typowy okres eksploatacji instalacji. W obiektach o wyższej kategorii korozyjności, przy dużej wilgotności lub obecności substancji agresywnych, stosuje się wyższe gramatury.
Odrębną grupę stanowią instalacje pracujące w środowiskach agresywnych chemicznie, w obiektach basenowych, nadmorskich oraz przy wyciągach oparów. Producenci stosują tam stal nierdzewną, standardowo w gatunku 1.4301, a przy obecności chlorków w gatunku 1.4404 z dodatkiem molibdenu, który wyraźnie poprawia odporność w takich warunkach.
Istotne jest także wykończenie powierzchni. Blacha przeznaczona do produkcji kanałów powinna mieć powierzchnię wolną od nalotu magazynowego i od nadmiaru oleju konserwacyjnego. Nalot pogarsza wygląd gotowego wyrobu, a nadmiar oleju utrudnia aplikację uszczelniaczy w zamkach, od których zależy uzyskana klasa szczelności.
Materiał a technologia produkcji kanałów
Linia do produkcji przewodów prostokątnych realizuje w jednym ciągu rozwijanie blachy z kręgu, prostowanie, formowanie przetłoczeń usztywniających, cięcie poprzeczne i zaginanie do gotowego kształtu. Typowe linie obsługują materiał o grubości 0,5-1,2 mm, przy dokładności cięcia rzędu ±1 mm na metrze i zakresie wymiarów przekroju od około 140 na 140 mm do 2500 na 2500 mm.
Dwa parametry wsadu mają tu znaczenie szczególne. Pierwszy to tolerancja grubości: prostowarka i sekcja formowania są nastawiane pod konkretną grubość, więc wahania między partiami wymuszają korekty i wydłużają przezbrojenia. Drugi to płaskość i brak sierpowatości taśmy, ponieważ materiał odbiegający od linii prostej prowadzi do przekoszenia arkusza, a w konsekwencji do nierównomiernego przylegania zamka na całej długości.
Przewody okrągłe typu spiro powstają przez spiralne zwijanie wąskiej taśmy z jednoczesnym zamykaniem szwu. Tu z kolei kluczowa jest dokładność szerokości taśmy i jakość jej krawędzi po cięciu wzdłużnym, ponieważ oba parametry decydują o geometrii i szczelności szwu. Cięcie wzdłużne kręgu na taśmy o wymaganej szerokości wykonuje zwykle centrum serwisowe stali, a nie sam producent przewodów.
Co to oznacza dla zaopatrzenia
Z punktu widzenia zakładu produkującego kanały istotne są trzy rzeczy: powtarzalna grubość w kolejnych dostawach, stabilna jakość powierzchni oraz dokładność szerokości taśmy przy materiale przeznaczonym na linie spiro. Każde odstępstwo przekłada się na czas przezbrojenia, wynik próby szczelności lub na wygląd wyrobu, a więc bezpośrednio na koszt.
Przy stałym zapotrzebowaniu warto ustalić parametry materiału raz i utrzymać je w kolejnych dostawach, zamiast dopasowywać nastawy linii do każdej partii osobno.
Dostępne gatunki stali, rodzaje powłok oraz formaty kręgów, taśm i arkuszy przedstawia oferta blach stalowych HEN-STOL.
Sprawdź jak możemy pomóc
HEN-STOL dostarcza blachę ocynkowaną w gatunkach i gramaturach stosowanych w wentylacji, w kręgach, taśmach ciętych wzdłużnie i arkuszach, z doborem szerokości pod konkretny wyrób. Wystarczy przesłać specyfikację i wymagane szerokości, a sprawdzimy dostępność i zaproponujemy najkorzystniejszy wariant.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka blacha jest stosowana na kanały wentylacyjne?
Standardem jest blacha ocynkowana w gatunku DX51D z powłoką Z275 według EN 10346, w grubościach od 0,5 do około 1,25 mm. W środowiskach agresywnych chemicznie stosuje się stal nierdzewną, najczęściej w gatunku 1.4301, a przy obecności chlorków 1.4404.
Jakie normy określają wymagania dla przewodów wentylacyjnych?
Wymiary określają PN-EN 1505 dla przewodów prostokątnych i PN-EN 1506 dla okrągłych. Wytrzymałość i szczelność regulują PN-EN 1507 oraz PN-EN 12237. Odbiór instalacji prowadzi się według PN-EN 12599.
Co oznacza klasa szczelności B?
To poziom dopuszczalnej nieszczelności opisany wskaźnikiem 0,009 × pt^0,65 × 10^-3, w praktyce traktowany jako minimalny dla przewodów wentylacyjnych i najczęściej stosowany w Polsce. Każda kolejna klasa oznacza wskaźnik około trzykrotnie niższy.
Czy przewody wentylacyjne muszą być niepalne?
Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych wymaga w paragrafie 267 wykonania przewodów wentylacyjnych z materiałów niepalnych, dopuszczając palne izolacje wyłącznie na zewnętrznej powierzchni przewodu, o ile nie ułatwiają rozprzestrzeniania ognia.
Od czego zależy grubość blachy w przewodzie?
Od wymiaru przekroju oraz od klasy ciśnienia i szczelności, dla której przewód jest przeznaczony. Grubość wynika z obliczeń wytrzymałościowych według PN-EN 1507 lub PN-EN 12237, a katalogi producentów podają wartości typowe dla swoich konstrukcji.
Dlaczego jakość powierzchni blachy ma znaczenie w produkcji kanałów?
Nalot magazynowy pogarsza wygląd wyrobu, a nadmiar oleju konserwacyjnego utrudnia aplikację uszczelniaczy w zamkach, od których zależy uzyskana klasa szczelności gotowego przewodu.
Źródła
- PN-EN 1505 i PN-EN 1506, Wentylacja budynków - przewody i kształtki z blachy, wymiary
- PN-EN 1507, Wentylacja budynków - przewody prostokątne, wymagania wytrzymałości i szczelności
- PN-EN 12237, Wentylacja budynków - wytrzymałość i szczelność przewodów okrągłych
- PN-EN 12599, Procedury badań i metody pomiarowe przy odbiorze instalacji wentylacji i klimatyzacji
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, par. 267 i 268
- EN 10346, Wyroby płaskie stalowe powlekane ogniowo w sposób ciągły - warunki techniczne dostawy
- Stowarzyszenie Polska Wentylacja, wykaz norm z zakresu wentylacji i klimatyzacji