Blacha DD11 -
stal gorącowalcowana do formowania na zimno wg EN 10111, właściwości i zastosowanie
Blacha DD11 to gorącowalcowana stal niskowęglowa do formowania na zimno według normy EN 10111, o zawartości węgla do 0,12%, granicy plastyczności 170-340 MPa (dla grubości 2-11 mm) i wytrzymałości na rozciąganie najwyżej 440 MPa. Stal DD11 otwiera szereg DD11-DD14: każdy kolejny gatunek ma niższy limit manganu, fosforu i siarki, niższą górną granicę wytrzymałości i większe wydłużenie, a więc lepiej znosi tłoczenie. DD11 wybiera się do gięcia, prostego tłoczenia, profili i rur, czyli tam, gdzie liczy się przewidywalne zachowanie blachy w prasie, a nie minimalna nośność.
Dane: EN 10111:2008 według kart Salzgitter Flachstahl i ArcelorMittal, zakres normy według EVS (CEN).
Czym jest stal DD11 i co obejmuje norma EN 10111
EN 10111:2008 to europejska norma na wyroby płaskie walcowane na gorąco w sposób ciągły ze stali niskowęglowych, przeznaczone do kształtowania na zimno. Dotyczy blach i taśm dostarczanych w kręgach, o grubości od 1 do 11 mm, zarówno taśmy szerokiej (od 600 mm), jak i taśmy ciętej wzdłużnie. Norma określa dla każdego gatunku skład chemiczny i właściwości mechaniczne. Nie obejmuje stali konstrukcyjnych z EN 10025 ani stali na zbiorniki ciśnieniowe i butle gazowe, które mają własne normy.
W starszej dokumentacji niemieckiej, według thyssenkrupp Steel, DD11 występuje jako StW22, DD12 jako RRStW23, a DD13 jako StW24.
Huty produkują te gatunki także w grubościach powyżej 11 mm (thyssenkrupp i ArcelorMittal do 16 mm), ale wtedy właściwości mechaniczne ustala się indywidualnie, bo wykraczają poza zakres normy.
Skład chemiczny DD11, DD12, DD13 i DD14
Różnice między gatunkami zaczynają się od chemii. Im niższa zawartość węgla, manganu, fosforu i siarki, tym bardziej miękka i plastyczna stal. Według karty Salzgitter Flachstahl, o ile w zamówieniu nie uzgodniono inaczej, do tych gatunków można dodawać pierwiastki wiążące azot, takie jak tytan i bor.
Skład chemiczny stali DD11-DD14 wg EN 10111 (analiza wytopowa, % masy, maks.)
| Gatunek | C | Mn | P | S |
|---|---|---|---|---|
| DD11 | 0,12 | 0,60 | 0,045 | 0,045 |
| DD12 | 0,10 | 0,45 | 0,035 | 0,035 |
| DD13 | 0,08 | 0,40 | 0,030 | 0,030 |
| DD14 | 0,08 | 0,35 | 0,025 | 0,025 |
Źródło: Salzgitter Flachstahl, Steel grades - mild non-alloy steels for direct cold-forming; ArcelorMittal, katalog A10.
Huty często zaostrzają te limity we własnych odmianach. ArcelorMittal w gatunku DD11 AM FCE ogranicza siarkę do 0,030% i wprowadza wymóg aluminium min. 0,010%, a thyssenkrupp dla taśmy precyzyjnej DD13 podaje siarkę maks. 0,015%. To jednak specyfikacje producentów, nie wymagania normy.
Właściwości mechaniczne stali DD11 na tle DD12-DD14
Karty hut podają dla gatunków EN 10111 granicę plastyczności nie jako jedną minimalną liczbę, tylko jako przedział. Dolna granica 170 MPa jest wspólna dla wszystkich gatunków, a różnicę robi górna granica: im niższa, tym bardziej powtarzalne formowanie. Salzgitter Flachstahl podaje, że próbki do próby rozciągania pobiera się poprzecznie do kierunku walcowania, o ile pozwala na to szerokość wyrobu.
Właściwości mechaniczne stali DD11-DD14 wg EN 10111
| Gatunek | Re [MPa], grubość < 2 mm | Re [MPa], grubość 2-11 mm | Rm maks. [MPa] | A min. [%] < 2 / 2-3 / 3-11 mm |
|---|---|---|---|---|
| DD11 | 170-360 | 170-340 | 440 | 23 / 24 / 28 |
| DD12 | 170-340 | 170-320 | 420 | 25 / 26 / 30 |
| DD13 | 170-330 | 170-310 | 400 | 28 / 29 / 33 |
| DD14 | 170-310 | 170-290 | 380 | 31 / 32 / 36 |
Źródło: Salzgitter Flachstahl; ArcelorMittal, katalog A10; Nippon Steel Slovakia, Drawing steel. Długość pomiarowa próbki przy oznaczaniu wydłużenia zależy od przedziału grubości, karty hut podają ją w nagłówkach tabel.
Z tabeli wynika praktyczna reguła doboru. DD11 ma najszerszy przedział granicy plastyczności i najniższe wydłużenie, więc sprawdza się przy gięciu i płytkich przetłoczeniach. DD14 przy grubości 3-11 mm daje co najmniej 36% wydłużenia przy Rm do 380 MPa, czyli zapas na głębokie tłoczenie. Nippon Steel Slovakia opisuje to wprost: DD11 do mniej wymagających wytłoczek i gięcia, DD12 do tłoczenia o średniej trudności, DD13 do tłoczenia i elementów z obróbką powierzchni, DD14 do najtrudniejszych wytłoczek.
Tata Steel podaje dla DD11 średnicę trzpienia w próbie zginania równą 1t (jednokrotność grubości). To wartość próby odbiorczej, a nie zalecany promień gięcia w produkcji.
DD11 a S235JR: kiedy która stal
Obie stale są gorącowalcowane i często leżą obok siebie w tej samej hali, ale służą do czego innego. Dla S235JR według EN 10025-2 karty hut podają wartości minimalne: granicę plastyczności co najmniej 235 MPa dla grubości do 16 mm i Rm 360-510 MPa, a także udarność 27 J w temperaturze 20°C. To parametry dla projektanta konstrukcji, który liczy nośność. Dla DD11 karty hut podają z kolei wartości ograniczone od góry: Re maks. 340-360 MPa i Rm maks. 440 MPa. Dla technologa tłoczni ważne jest właśnie to, że blacha nie okaże się zbyt twarda dla narzędzia.
Porównanie DD11 i S235JR (wybrane parametry)
| Parametr | DD11 (EN 10111) | S235JR (EN 10025-2) |
|---|---|---|
| Przeznaczenie | formowanie na zimno: gięcie, tłoczenie | konstrukcje stalowe, elementy nośne |
| Granica plastyczności | 170-340 MPa (2-11 mm) | min. 235 MPa (do 16 mm) |
| Wytrzymałość na rozciąganie | maks. 440 MPa | 360-510 MPa |
| Udarność | karty hut nie podają wymagań | 27 J w 20°C |
| Tolerancja grubości, do 2 mm, szer. do 1200 mm | ±0,13 mm | ±0,17 mm (kategoria A) |
Źródło: Salzgitter Flachstahl; Arvedi, Non-alloyed structural steels as per EN 10025-2; Nippon Steel Slovakia, Structural steel (tolerancje EN 10051 kategoria A dla Re ≤ 300 MPa); Tata Steel, Steel for forming (tolerancje DD11-DD14 wg EN 10051).
Szczegółowe właściwości stali konstrukcyjnych opisuje wpis stal S235JR i S355JR. Gdy potrzebna jest jednocześnie dobra formowalność i wyższa wytrzymałość, następnym krokiem są stale mikrostopowe z normy EN 10149-2, opisane w artykule o stali S355MC-S700MC.
Zastosowanie blachy DD11
Huty wskazują dla stali DD11-DD14 zbliżony zestaw zastosowań. Łączy je jedno: element powstaje przez gięcie, tłoczenie lub wykrawanie, a jego kształt jest ważniejszy niż wysoka nośność.
Gatunki DD dają się spawać wszystkimi typowymi metodami bez podgrzewania wstępnego, co Salzgitter Flachstahl podaje w karcie wyrobu. Ułatwia to produkcję konstrukcji spawanych z giętych elementów.
Powierzchnia trawiona i nietrawiona
Blacha gorącowalcowana schodzi z walcarki pokryta zgorzeliną, czyli warstwą tlenków. Trawienie usuwa tę warstwę metodami chemicznymi i mechanicznymi, a naoliwienie chroni oczyszczoną powierzchnię przed korozją w czasie magazynowania. Tata Steel podaje typową ilość oleju 0,5-2,5 g/m². Według voestalpine materiał nietrawiony dostarcza się wyłącznie bez oleju.
Wybór zależy od dalszej obróbki. Blacha trawiona ma czystą powierzchnię bez tlenków, a thyssenkrupp podkreśla, że wysoka jakość powierzchni gatunków DD sprzyja wykańczaniu i powlekaniu. Nietrawiona zachowuje zgorzelinę walcowniczą. Tata Steel zwraca też uwagę, że obrzeża cięte są dostępne tylko dla materiału trawionego. Różnice między wyrobami gorąco- i zimnowalcowanymi opisuje wpis blacha gorącowalcowana a zimnowalcowana.
Blacha DD11 w ofercie HEN-STOL
HEN-STOL sprzedaje hurtowo blachę gorącowalcowaną o grubości 1,20-100 mm, w tym gatunki do formowania na zimno DD11, DD12, DD13 i DD14. Materiał jest dostępny jako trawiony i oliwiony lub nietrawiony (suchy), w kręgach o szerokości 100-1800 mm i wadze 4-24 t. Na życzenie klienta współpracujące centrum serwisowe tnie kręgi na arkusze lub taśmy.
Oferujemy stal bez atestu, czyli materiał sprzedawany bez certyfikatu hutniczego, w dwóch odmianach. Nadwalcowania i nadprodukcje to nadwyżki hutnicze bez wad, o parametrach jak w stali atestowanej, tańsze wyłącznie z powodu braku atestu. Blacha II gatunku ma wady, ale nadaje się do produkcji, a jej przydatność ocenia klient pod kątem własnego procesu. Zamówienia przyjmujemy od 5 t, z dostawą na terenie całej Europy.
Sprawdź jak możemy pomóc
Do gięcia i prostego tłoczenia zwykle wystarcza DD11, do głębszych wytłoczek lepiej sprawdzają się DD13 lub DD14. Prosimy o specyfikację: gatunek, grubość, szerokość, rodzaj powierzchni (trawiona lub nietrawiona), forma dostawy (krąg, taśma, arkusz) i ilość. Sprawdzimy dostępność, doradzimy przy wyborze gatunku i przygotujemy wycenę. Pełny zakres gatunków, powłok i formatów przedstawia oferta blach stalowych HEN-STOL, z osobnymi stronami o blasze ocynkowanej, blasze zimnowalcowanej i blasze gorącowalcowanej.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest stal DD11?
DD11 to gorącowalcowana stal niskowęglowa do formowania na zimno według EN 10111. Zawiera do 0,12% węgla i do 0,60% manganu, ma granicę plastyczności 170-340 MPa przy grubości 2-11 mm i wytrzymałość na rozciąganie najwyżej 440 MPa. Stosuje się ją do gięcia, prostego tłoczenia, produkcji rur, profili i elementów maszyn.
Czym różni się DD11 od DD13 i DD14?
Kolejne gatunki mają niższe limity manganu, fosforu i siarki (węgla od DD11 do DD13), niższą górną granicę plastyczności i wytrzymałości oraz większe wydłużenie. Przy grubości 3-11 mm DD11 ma min. 28% wydłużenia, a DD14 min. 36%, przy Rm do 380 MPa. DD11 służy do gięcia i płytkiego tłoczenia, DD13 do tłoczenia, a DD14 do najtrudniejszych wytłoczek.
Czy DD11 można stosować zamiast S235JR?
Tylko w elementach, które nie są liczone jako nośne. Dolna granica plastyczności DD11 wynosi 170 MPa, a karty hut nie podają dla tego gatunku wymagań udarności, podczas gdy S235JR ma min. 235 MPa i 27 J w 20°C. DD11 ma za to ograniczoną od góry wytrzymałość, co ułatwia gięcie i tłoczenie. Wybór zależy od tego, czy decyduje nośność, czy formowalność.
Jaki zakres grubości obejmuje norma EN 10111?
Norma EN 10111:2008 obejmuje wyroby płaskie walcowane na gorąco w kręgach o grubości od 1 do 11 mm. Huty produkują gatunki DD także w większych grubościach, na przykład do 16 mm, ale wtedy właściwości mechaniczne ustala się indywidualnie z producentem, bo wykraczają poza zakres normy.
Kiedy wybrać blachę DD11 trawioną, a kiedy nietrawioną?
Trawienie usuwa zgorzelinę, a olej chroni powierzchnię przed korozją w czasie magazynowania. Blachę trawioną wybiera się do wyrobów malowanych i powlekanych oraz tam, gdzie liczy się czysta powierzchnia. Nietrawiona zachowuje zgorzelinę walcowniczą i według voestalpine dostarczana jest bez oleju. W ofercie HEN-STOL dostępne są obie odmiany.
Czy stal DD11 jest spawalna?
Tak. Salzgitter Flachstahl podaje w karcie wyrobu, że gatunki DD11-DD14 można spawać wszystkimi typowymi metodami bez podgrzewania wstępnego. ArcelorMittal dodaje, że spawalność punktowa i łukowa gorącowalcowanych gatunków DD jest taka sama jak odpowiadających im gatunków zimnowalcowanych. Dla gatunku DD14 AM FCE o grubości 2,5 mm huta podaje zakres prądu zgrzewania punktowego 9,6-12,6 kA.
Źródła
- Estonian Centre for Standardisation and Accreditation (EVS), EN 10111:2008 Continuously hot rolled low carbon steel sheet and strip for cold forming - Technical delivery conditions, opis normy, 2008
- Salzgitter Flachstahl, Steel grades - mild non-alloy steels for direct cold-forming, karta gatunków DD11-DD14
- ArcelorMittal, Hot rolled steels for cold forming and deep drawing, katalog A10
- Tata Steel, Hot rolled steel for forming DD11, karta wyrobu
- Nippon Steel Slovakia, Drawing steel i Structural steel, karty gatunków DD11-DD14 i S235JR